Kennisbank en pianotips
Staat jouw vraag hier niet tussen? Neem dan gerust contact met mij op!
Algemeen over pianostemmen
Vaak lees je dat een piano 2x per jaar gestemd moet worden, maar in de praktijk kunnen de meeste particuliere ook wel toe met 1x per jaar.
Uiteindelijk is het afhankelijk van verschillende factoren, maar jaarlijks stemmen is in ieder geval wel aan te bevelen.
Ja, helaas wel.
Eigenlijk heeft het spelen in de meeste gevallen zelfs niet of nauwelijk invloed op het onstemmen van de piano.
De piano ontstemd door de veranderingen van de spanning die op de snaren staat. Daarnaast bestaat een piano voornamelijk uit hout, en dit heeft als eigenschap dat het blijft werken.
In de zomer (als de luchtvochtigheid hoog is) zet het uit, en in de winter (als de luchtvochtigheid laag is) krimpt het weer.
Deze beweging zorgt er ook voor dat een piano onstemd.
Of je nu wel of niet speelt, een piano klinkt dus na verloop van tijd sowieso helaas vals waardoor hij weer gestemd moet worden.
Meestal duurt het stemmen van een piano ongeveer 1 uur.
Ook een vleugel stemmen duurt ongeveer 1 uur.
Uiteraard! Hoewel eerlijk gezegd de meeste mensen wel gek worden van het geluid en na een paar minuten besluiten toch maar die was te gaan doen op zolder (het is niet het meest aangename geluid) mag je er uiteraard gewoon bij blijven!
Zolang een piano nog technisch "acceptabel" is (hij hoeft echt niet in nieuwstaat te zijn) is het eigenlijk vrijwel altijd mogelijk om deze te stemmen.
Gemiddeld komt het misschien 3x per jaar voor dat ik echt een piano tegenkom die niet meer stembaar is, dus de kans is erg klein!
Allereerst wordt de klank natuurlijk gewoon lelijk.
Vaak begint het met het gevoel dat je piano wat scheller en scherper begint te klinken.
Als je nog wat langer wacht krijg je vervolgens een soort "kattengejank" en dat de klank erg onrustig wordt.
Ook kan het zijn dat je piano langzaam wat zal zakken in toonhoogte. Het is dan bijvoorbeeld lastiger (of niet meer mogelijk) om mee te spelen met CD's, YouTube, Spotify, Apps of andere instrumenten.
Eenmaal per jaar stemmen is eigenlijk wel gangbaar.
Is het dus langer als een jaar geleden? Dan zal stemmen nodig zijn.
Verder vergelijk ik het vaak met water. Dit klinkt misschien wat vreemd en zweverig, maar neem even de volgende scenario's in je op:
Het is windstil en er zijn geen golven. Het water is rustig en vlak. Als je het zou moeten uitbeeld, dan zou je een volledig vlakke rechte lijn tekenen.
of
Het begint te waaien, het water gaat langzaam op en neer en begint te golven. Als je dit zou uittekenen dan maak je lichten golven ipv een rechte lijn.
Als je nu je ogen sluit en de tonen aanslaat, en deze ook even 2 of 3 seconden laat doorklinken; dan zul je misschien kunnen waarnemen of je een vlakke lijn (nog ok), of een golvende lijn (piano moet gestemd worden) kunt tekenen.
Daarnaast kun je aan de hand van de volgende dingen merken dat het tijd is:
- De toon klinkt zingerig
- De piano klinkt onrustig
- De akkoorden kloppen niet meer
- De piano klinkt totaal anders als bijvoorbeeld op les of bij iemand anders
Nee hoor! Het is fijn als de piano gewoon toegankelijk is, maar je hoeft hem niet van de muur te halen of iets dergelijks.
Ja na een verhuizing is het vaak nodig om een pianote laten stemmen.
Het is altijd wel verstandig om, als dat kan, hem eerst even te laten acclimatiseren. Doorgaans is 3 tot 6 weken voldoende.
Na deze periode kan een piano worden gestemd.
Problemen en mankementen aan een piano
Vaak komt dit door schommelingen in de luchtvochtigheid, bijvoorbeeld omdat je de verwarming aan (of uit) hebt gedaan, of omdat de piano is verplaatst.
De toets blijft dan een beetje hangen, en voelt wat "zwaar" of "stroperig" / "modderig" aan.
Soms gaat dit ook vanzelf weer over, maar anders kun je het volgende proberen:
Witte toets:
Houd de toets vast door je wijs- en middelvinger op de toets te leggen, en je duim aan de voorzijde te houden. Als je nu een beetje heen en weer beweegt (van links naar rechts) zul je voelen dat je de toets een paar milimeter kunt bewegen. Ze nu lichtjes wat druk naar links (of naar rechts) en terwijl je de toets dus naar de zijkant duwt, beweeg je hem ook op en neer.
Doe dit vervolgens ook naar de andere kant.
Als het goed is voel je dat de toets weer wat soepeler begint te lopen.
Zwarte toets:
Houd beide witte toetsen die aan weerszijde van de zwarte toets zitten naar beneden.
Houd vervolgens met je andere hand de zwarte toets vast door hem zo laag mogelijk aan de zijkant vast te pakken en beweeg ook hier de toets op en neer terwijl je zachtjes druk zet naar links of rechts (als je goed kijkt zie je dat de toets bestaat uit hout met daarbovenop de "zwarte toets" geplakt. Zet voorzichtig druk en pas op dat je deze er niet af breekt)
Het is uiteindelijk vaak een teken dat onderhoud aan de piano nodig is, maar soms kun je het met bovenstaande tips in ieder geval (even) verhelpen.
Werkt dit allemaal niet, neem dan gerust contact op!
Dit is iets dat helaas heel vaak voorkomt bij Yamaha piano's uit de jaren 70 en 80. Met name bij de lage modellen (vaak de bruine lage studie piano's).
Zonder het al te technisch te maken komt het hierdoor:
Er zit in het mechaniek een klein veertje dat omlaag wordt gehouden door een touwtje. Dit touwtje breekt af (zwakke lijmverbinding) waardoor het veertje omhoog komt te staan. Deze tikt vervolgens tegen een metalen stang waardoor je tijdens het spelen een metalig tikkend geluid hoort.
Soms wordt het ook ervaren alsof er een ouderwetse typemachine meedoet tijdens het spelen.
Behalve dat het natuurlijk super irritant is dat dit geluid hoorbaar is, heeft dat veertje nog een functie.
Als dit veertje niet meer vastzit kan het zijn dat je, afhankelijk van hoe je de toets aanslaat, soms een soort dubbel geluid hoort. Dit wordt ook wel "pappelen" genoemd. De hamer stuitert dan als het ware na tegen de snaar.
Ook kan het in enkele gevallen zo zijn dat je merkt dat de toets ineens blokkeert. Je kunt de toets dan niet meer indrukken, alsof er iets onder ligt.
De oorzaak hiervan is dat het veertje "horizontaal" staat en tegen de demper aankomt waardoor de toets blokkeert.
Hoewel een ferme druk op te toets ook werkt is dit niet het beste (je knakt dan namelijk het veertje om). Als het kan, maak dan de piano open en probeer het veertje in een andere positie te krijgen, bijvoorbeeld met een sate prikker.
Helaas is de reparatie van de touwtjes relatief prijzig, waardoor dit dan ook in de praktijk vaak niet wordt gedaan.
Heb je hier meer vragen over, of loop je nog ergens tegenaan? Neem gerust even contact met mij op!
Wees gerust, een piepje in het pianopedaal komt vaak voor en meestal is het gemakkelijk te fixen.
Een piano is natuurlijk een grote klankkast waardoor het soms moeilijk is om te lokaliseren waar het geluid nu exact vandaan komt.
Als je een piepje hebt bij je pedaal, is de kans groot dat je het op de volgende manier kunt verhelpen:
Maak de klep aan de onderkant van de piano open (vaak heb je in het midden een veer die je in moet duwen, of je hebt aan weerszijde een schuifje/ blokje dat je een kwart slag kunt draaien)
Bij de pedalen zie je nu een dun metalen stangetje (soort lange schroef) die recht omhoog gaat en in verbinding staat met de horizontale stangen die naar links gaan.
Als je nu een heel klein druppeltje naaimachine olie of WD40 (wel echt een klein beetje!) langs dat dunne metalen stangetje/ schroef omlaag laag lopen dan is het, als het goed is, verholpen!
Eerlijk is eerlijk: de oorzaak van een bijgeluid kan echt van alles zijn.
Ik heb echter gemerkt dat het in veel gevallen ook gewoon heel onschuldig is.
Heb je dus een gek geluid dat je niet kunt thuisbrengen, zoals een rammeltje, metaal of hout trillend geluid, etc , probeer dan eens het volgende:
- Maak de piano helemaal leeg van boven. Vaak staat er iets op de mee resoneert. Soms is het verholpen door bijvoorbeeld een fotolijstje net een centimer te verplaatsen waardoor het in een ander bereik komt, maar sluit alles uit door het gewoon even leeg te maken.
- Haal de piano eens van de muur en kijk erachter. Ja dit is best een vervelende klus want de piano is loeizwaar, maar vaak ligt er iets achter de piano wat meetrilt. Dit kan zoiets zijn als een potlood of bijvoorbeeld een stekkerdoos, etc. Aan de achterzijde van de piano heb je ook een soort kleine ruimte tussen balk en klankkast. Hier valt soms ook iets tussen dus check het goed met een zaklampje.
- Bekijk of er iets in de omgeving staat dat meetrilt. Soms lijkt het geluid uit de piano te komen, terwijl het eigenlijk iets is dat in de ruimte staat. Bijvoorbeeld een klok in de boekenkast, een metalen waxinelichthoudertje, etc. Ik heb zelfs een keer een klant gehad waar de resonantie bleek te worden veroorzaakt door de kroonluchter die boven de eettafel hing. Je hebt te maken met geluidsgolven die er soms letterlijk voor zorgen dat iets in de ruimte beweegt en mee gaat trillen.
- Tot slot kun je ook eens kijken of het over is door je hand op verschillende plekken tegen de piano te houden. Soms zit er net wat speling in de klep of een scharnier waardoor iets meetrilt.
Als je een silent systeem hebt in de piano (dus een systeem waarbij je met een koptelefoon kunt spelen) dan wil het weleens gebeuren dat een van de toetsen niet of nauwelijk nog geluid geven.
Vaak is het opgelost door het systeem opnieuw te kalibreren.
Hoe dit moet hangt per systeem af. Check dit voor de zekerheid dus even in de handleiding van het betreffende silent system.
Mocht je het niet kunnen vinden: in veel gevallen moet je de metronoom knop ingedrukt houden tijdens het inschakelen van het systeem (zorg ervoor dat je de hendel ook al hebt omgezet zodat de piano al in silent modus staat)
Vervolgens dien je na een paar seconden (vaak geeft ie iets aan in het scherm) alle 88 toetsen 1 voor 1 volledig in te drukken. Doe dit rustig en gelijkmatig zodat dit voor iedere toets met gelijke snelheid en kracht gebeurt.
(Tip: gebruik je wijs en middelvinger bij het indrukken van de toetsen. Doordat je 2 vingers gebruikt zul je dit rustiger en gelijkmatiger kunnen doen)
Na de laatste toets druk je nogmaals op de metronoom knop om de instellingen op te slaan.
Als het goed is werkt alles weer!
De piano & de techniek
Pianosnaren zijn gemaakt van staaldraad.
Dit geldt voor de snaren in het middengebied en de hoge tonen.
De bassnaren zijn gemaakt van staaldraad met daaromheen een koperdraad.
De snaren zijn ook verschillend van dikte en worden geleidelijk steeds dunner (naarmate de toon hoger wordt, wordt de snaar ook dunner).
Het verschilt een beetje per piano, maar gemiddeld zitten er ongeveer 220 snaren in een piano.
In het middengebied en bij de hogere tonen wordt 1 toon gegeven door 3 snaren.
Bij de bassnaren wordt de toon gegeven door 2 snaren, en bij de hele lage tonen wordt de toon gegeven door slechts 1 snaar.
Gemiddeld weegt een piano 200kg tot 250kg.
Behoorlijk zwaar dus! Of het nu gaat om een kleine lage studiepiano, of een hoog model: je kunt ongeveer uitgaan van dit gewicht.
Een piano is zo zwaar door het gietijzeren frame in een piano. Deze houdt alle spanning bij elkaar en is dus essentieel.
Het frame loopt van boven naar beneden en is dus zo even hoog en breed als de piano zelf.
Wanneer je bedenkt hoe zwaar een ouderwetse poffertjespan is, dan kun je je wel voorstellen waarom een piano zo zwaar is.
Wil je hem zelf verplaatsen, houd dus rekening met dit gewicht!
Met een silent system is het mogelijk om zonder geluid, met een koptelefoon op, piano te kunnen spelen.
Dit kan in theorie in vrijwel iedere piano of vleugel worden ingebouwd.
Het systeem bestaat uit 3 delen:
Het silent systeem/ een kastje: Dit is het zichtbare onderdeel. Een kastje dat onder de klaviertafel wordt geplaatst waarin je ook de koptelefoon inplugt. Met dit kastje zet je ook het silent systeem aan en uit, en kun je extra's bedienen zoals de metronoom of special effects etc.
Een stoprail: in de piano wordt een soort balkje ingebouwd die, nadat je de hendel omzet, van stand veranderd waardoor de hamerkoppen worden tegengehouden nog voordat ze de snaren kunnen aanraken. Hierdoor hoor je dus geen geluid meer tijdens het spelen (je hoort wel meestal het bewegen van de hamerkoppen, maar doordat ze de snaren niet meer aanraken heb je dus geen geluid)
Een sensor: dit is een strip die onder de toetsen wordt geinstalleerd met een sensor. Deze sensor registreerd dat de toetsen naar beneden komen, en deze geeft een signaal door aan het kastje dat onderaan de piano is gemonteerd. Bij de oudere type silent systemen waren de sensoren geactiveerd door middel van een haakje dat werd ingedrukt, maar bij de nieuwere systemen is het een infrarood sensor.
